1.1 สถานที่

กัมพูชา หรือชื่อทางการว่า “ราชอาณาจักรกัมพูชา” ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของคาบสมุทรอินโดจีนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีพื้นที่รวมทั้งหมด 181,035 ตารางกิโลเมตร ทิศตะวันตกเฉียงเหนือติดกับประเทศไทย ทิศตะวันออกเฉียงเหนือติดกับลาว ทิศตะวันออกติดกับเวียดนาม และทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับอ่าวไทย

กัมพูชามีศูนย์กลางทางเศรษฐกิจหลักสามแห่ง ได้แก่ พนมเปญ (เมืองหลวง) เสียมราฐ และสีหนุวิลล์ เมืองขนาดใหญ่อื่น ๆ ได้แก่ ตาเขมา ตาแก้ว ศีโสภณ กัมปงจาม ปอยเปต พระตะบอง และกัมปอต

1.2 สถิติประชากรและวัฒนธรรม

1.2.1 ประชากร และสถิติประชากร

ประชากรของกัมพูชาเติบโตในอัตรา 1.2% ต่อปีมาตั้งแต่ปี 2008 และเพิ่มขึ้นเกิน 16 ล้านคนในปี 2018 จากจำนวนประชากรทั้งหมด 16 ล้านคนนี้ มี 15.2 ล้านคนที่ถือเป็นประชากรที่อาศัยอยู่ในกัมพูชาจริง และมีชาวกัมพูชาประมาณ 1.2 ล้านคนที่คาดว่าอาศัยและทำงานอยู่ต่างประเทศ ตามข้อมูลการสำรวจสำมะโนประชากรทั่วไปของกัมพูชาปี 2019 ซึ่งจัดทำโดยสถาบันสถิติแห่งชาติ

กลุ่มชาติพันธุ์ที่ใหญ่ที่สุดในราชอาณาจักรคือชาวเขมร ซึ่งมีสัดส่วนมากกว่า 90% ของประชากรทั้งหมด กลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อย ได้แก่ ชาวจีน ชาวเวียดนาม และชาวมุสลิมจาม นอกจากนี้กัมพูชายังเป็นจุดหมายยอดนิยมของชาวต่างชาติจากประเทศตะวันตกด้วย

ประชากรส่วนใหญ่ (41.09%) มีอายุระหว่าง 25-54 ปี โดยอายุมัธยฐาน ของประชากรกัมพูชาอยู่ที่ 25.7 ปี ตามข้อมูลจาก CIA World Factbook โครงสร้างประชากรที่มีคนหนุ่มสาวจำนวนมากเช่นนี้เป็น ผลโดยตรงจากการเพิ่มขึ้นของประชากรหลังยุคสงครามกลางเมือง ในช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 การสำรวจสำมะโนประชากรทั่วไปของกัมพูชาปี 2019 ระบุว่าจำนวนสมาชิกเฉลี่ยต่อครัวเรือนอยู่ที่ 4.6 คน

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รัฐบาลกัมพูชาให้ความสำคัญมากขึ้น กับการพัฒนาแรงงานรุ่นใหม่ ด้วยการเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงการศึกษา และส่งเสริมทักษะใหม่ ๆ เนื่องจากแรงงานในปัจจุบัน มีศักยภาพที่จะสร้างผลผลิตได้อีกถึง 30 ปี

รัฐบาลกัมพูชาโดยกระทรวงศึกษาธิการ เยาวชนและกีฬา กำลังดำเนินการยกระดับระบบการศึกษาผ่านแผนยุทธศาสตร์การศึกษา ปี 2019 - 2023 ด้วยความช่วยเหลือจากองค์กรระหว่างประเทศ เช่น UNICEF และ UNESCO ร่วมกับองค์กรพัฒนาเอกชนอื่น ๆ ที่มุ่งเน้นด้านการศึกษาและสวัสดิภาพเด็ก

ช่วงเวลาอันยาวนานของการผลิตทางเศรษฐกิจนี้ เมื่อประกอบกับ การเข้าถึงการศึกษาและโอกาสในการทำงานที่มากขึ้น จะช่วยหนุนให้ GDP ของกัมพูชาเติบโตอย่างต่อเนื่องในปีต่อ ๆ ไป

1.2.2 ภาษา

แม้ภาษาเขมรจะเป็นภาษาราชการ แต่ภาษาอังกฤษและภาษาจีนก็มีการใช้ อย่างแพร่หลายทั่วประเทศ ระดับความสามารถทางภาษาอังกฤษในเมืองใหญ่ ทำให้การทำความเข้าใจตลาดที่นี่ง่ายกว่าประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ไทย เวียดนาม และลาว อย่างเห็นได้ชัด นอกจากนี้การใช้ภาษาจีนในประเทศ ก็เพิ่มขึ้นตามการหลั่งไหลเข้ามาของนักท่องเที่ยวและแรงงานชาวจีน

1.2.3 วัฒนธรรม

ประชากรราว 95% นับถือศาสนาพุทธ และศาสนาพุทธได้รับการรับรอง ตามรัฐธรรมนูญให้เป็นศาสนาประจำชาติของกัมพูชา อย่างไรก็ตาม ในยุคปัจจุบันสถาบันทางพุทธศาสนาไม่ได้มีอิทธิพล ทางสังคมและการเมืองมากเท่ากับในประเทศไทยหรือลาวซึ่งเป็นเพื่อนบ้าน

สังคมกัมพูชายังคงมีลำดับชั้นสูงตามอายุและ สถานะทางสังคม ยิ่งกว่านั้น สถาบันครอบครัวยังคงเข้มแข็ง เมื่อเทียบกับสังคมเอเชียที่พัฒนาทางเศรษฐกิจมากกว่า อย่างไรก็ดี เมืองใหญ่อย่างพนมเปญกำลังเปลี่ยนแปลงไป เนื่องจากคนรุ่นใหม่ ให้ความสำคัญกับความก้าวหน้าในอาชีพมากกว่าค่านิยมแบบดั้งเดิม

กัมพูชาเคยเป็นประเทศที่มีวันหยุดราชการมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับพิธีทางพระพุทธศาสนา ตัวอย่างเช่น ในปี 2018 มีวันหยุดราชการถึง 28 วัน แต่ในปี 2019 นายกรัฐมนตรีฮุน เซน ได้ประกาศว่าในปี 2020 จะมีวันหยุดเพียง 22 วันเท่านั้น เพื่อดึงดูดนักลงทุนให้เข้ามาในประเทศมากขึ้น

วัฒนธรรมของที่นี่ให้ความสำคัญกับความสมดุลระหว่างการทำงานและการใช้ชีวิตอย่างมาก ซึ่งสะท้อนได้จากรายการวันหยุดราชการที่ยาวเหยียด อย่างไรก็ตาม แรงกดดันทางการค้าเริ่มเปลี่ยนแปลงแนวคิดนี้ในเขตเมืองใหญ่ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีธุรกิจต่างชาติตั้งอยู่อย่างหนาแน่น

1.2.4 ชาวต่างชาติ

ปัจจุบันมีชาวต่างชาติอาศัยอยู่ในกัมพูชาประมาณ 150,000 คน โดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในกรุงพนมเปญซึ่งเป็นเมืองหลวง ตัวเลขนี้รวมทั้งชาวต่างชาติจากเอเชียและจากตะวันตก ข้อมูลนี้เป็นเพียงการประมาณการจากคำบอกเล่าเป็นหลัก เนื่องจากยังไม่มีตัวเลขอย่างเป็นทางการ

ทั้งกระทรวงการต่างประเทศและหน่วยงานรัฐอื่น ๆ ยังไม่ได้เปิดเผยข้อมูลที่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม จากการลงทุนจากต่างประเทศที่เพิ่มขึ้น และสถิติเกี่ยวกับอัตราการเข้าอยู่อาศัยในคอนโดมิเนียมและโครงการใหม่ ๆ กล่าวได้อย่างมั่นใจว่าตัวเลขนี้กำลังเพิ่มสูงขึ้น

กัมพูชายังได้รับการจัดอันดับให้เป็นจุดหมายปลายทางเพื่อการเกษียณอายุที่คุ้มค่าที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดย Global Retirement Index ในปี 2016 ดัชนีนี้เปรียบเทียบจุดหมายปลายทางเพื่อการเกษียณอายุทั่วโลกสำหรับผู้เกษียณ โดยพิจารณาปัจจัยต่าง ๆ เช่น ค่าเช่าและค่าอาหารที่ต่ำ การเข้าถึงบริการด้านสุขภาพและการออกกำลังกาย รวมถึงวีซ่าที่สามารถต่ออายุได้

1.2.5 ข้อกำหนดของวีซ่า

ชาวต่างชาติที่ต้องการเดินทางเข้ากัมพูชาจำเป็นต้องมีวีซ่า โดยมีหลายประเภทและเงื่อนไขที่แตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่พำนักและวัตถุประสงค์ในการอยู่ในประเทศ

วีซ่าท่องเที่ยว หนึ่งเดือน (E-Visa): E-Visa ออกให้ชาวต่างชาติเมื่อเดินทางถึงสนามบิน มีอายุหนึ่งเดือน ค่าธรรมเนียม 35 ดอลลาร์สหรัฐ ควรเตรียมรูปถ่ายติดหนังสือเดินทางมาก่อนเดินทางถึง มิฉะนั้นจะมีค่าธรรมเนียมเพิ่มอีก 1 ดอลลาร์

วีซ่าพำนักระยะยาว (EB-Visa): หากต้องการยื่นขอขยายระยะเวลาพำนัก (EOS) ชาวต่างชาติต้องยื่นขอ EB-Visa ค่าธรรมเนียมของ EB-Visa ขึ้นอยู่กับระยะเวลาพำนัก โดย EB-Visa แบบหกเดือนมีค่าธรรมเนียม 160 ดอลลาร์ ส่วนแบบหนึ่งปีมีค่าธรรมเนียม 290 ดอลลาร์

วีซ่าทำงาน/ใบอนุญาตทำงานสำหรับชาวต่างชาติ: การขยายระยะเวลาพำนัก (EOS) สำหรับ EB-Visa จะได้รับอนุญาตเพียงครั้งเดียว หากชาวต่างชาติต้องการขยายเวลาต่อไปอีก จะต้องขอใบอนุญาตทำงาน ซึ่งจะออกให้เมื่อมีหลักฐานการจ้างงานในประเทศ เช่น จดหมายจากนายจ้างหรือผู้สนับสนุน เมื่อได้รับใบอนุญาตทำงานแล้ว ชาวต่างชาติจะสามารถขอ EB-Visa ได้อีกครั้ง แต่ก็จะมีค่าธรรมเนียมใบอนุญาต ค่าธรรมเนียมการยื่นคำขอ และใบรับรองแพทย์ (หรือค่าธรรมเนียมที่สูงขึ้นหากได้รับการยกเว้นใบรับรองแพทย์)

การต่ออายุ EB-Visa โดยไม่มีใบอนุญาตทำงาน: แม้ไม่มีใบอนุญาตทำงาน ก็ยังสามารถขอต่ออายุแบบสามเดือน หกเดือน หรือ 12 เดือนได้ หากชาวต่างชาติสามารถแสดงจดหมายอย่างเป็นทางการจากนายจ้างที่รับรองว่าจะดำเนินการขอใบอนุญาตทำงานสำหรับปีถัดไปให้ในที่สุด จดหมายดังกล่าวต้องมีลายเซ็นและตราประทับ และควรระบุข้อมูลต่อไปนี้: ชื่อ-นามสกุลเต็ม วันที่เริ่มจ้างงาน ตำแหน่งงาน หมายเลขหนังสือเดินทาง และที่อยู่ของบริษัท

1.2.6 ค่าครองชีพ

ค่าครองชีพในกัมพูชายังคงถูกกว่าเมื่อเทียบกับสหรัฐอเมริกา ตัวอย่างเช่น อพาร์ทเม้นท์ 1 ห้องนอนในสหรัฐฯ มีค่าเช่าเฉลี่ยทั่วประเทศประมาณ 1,400 ดอลลาร์สหรัฐต่อเดือน จากการสำรวจ 250 เมือง โดยราคาต่ำสุดอยู่ที่ประมาณ 600 ดอลลาร์สหรัฐต่อเดือน ในขณะที่อพาร์ทเม้นท์ 1 ห้องนอนในกรุงพนมเปญมีค่าเช่าเฉลี่ยประมาณ 650 ดอลลาร์สหรัฐ และต่ำสุดประมาณ 270 ดอลลาร์สหรัฐต่อเดือน

ค่าอาหาร ที่พัก การรักษาพยาบาล และสิ่งอำนวยความสะดวกอื่น ๆ ในกัมพูชามีราคาย่อมเยาอย่างมากเมื่อเทียบกับประเทศที่พัฒนาอุตสาหกรรมมากกว่า ขณะเดียวกัน คุณภาพและความหลากหลายโดยรวมของสินค้าและบริการเหล่านี้ก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

โครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการรองรับจำนวนชาวต่างชาติที่เพิ่มขึ้นและชนชั้นกลางท้องถิ่นที่กำลังเติบโต เช่น โรงเรียนมาตรฐานสากล โรงพยาบาล ศูนย์การค้าและศูนย์รวมความบันเทิง กำลังพัฒนาอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในกรุงพนมเปญ เสียมราฐ และสีหนุวิลล์

1.3 สกุลเงิน

สกุลเงินอย่างเป็นทางการของประเทศคือ เรียลกัมพูชา (KHR) ซึ่งเริ่มใช้เมื่อปี 1980 อย่างไรก็ตาม ดอลลาร์สหรัฐ (USD) เป็นสกุลเงินที่ใช้กันแพร่หลายที่สุดในกัมพูชา เนื่องจาก 80% ของเงินฝากและสินเชื่อในระบบธนาคารอยู่ในรูปสกุลเงินดอลลาร์สหรัฐ แม้ดอลลาร์สหรัฐจะมีบทบาทเด่น แต่กัมพูชาถือว่าใช้เงินดอลลาร์เพียงบางส่วนเท่านั้น เพราะดอลลาร์สหรัฐหมุนเวียนควบคู่ไปกับเงินเรียลในฐานะเงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย

1.3.1 ดอลลาร์นิยม

ระหว่างปี 1991 ถึง 1992 องค์กรบริหารชั่วคราวแห่งสหประชาชาติในกัมพูชา (UNTAC) ได้ถูกจัดตั้งขึ้น นับเป็นหนึ่งในปฏิบัติการที่ใหญ่ที่สุดและมีค่าใช้จ่ายสูงที่สุดของสหประชาชาติตลอดกาล ด้วยงบประมาณรวม 1.7 พันล้านดอลลาร์ ปฏิบัติการนี้มุ่งจัดตั้งสถาบันการปกครองในระบอบประชาธิปไตย และปรับระบบการเงินและการเมืองของกัมพูชาที่ยังไม่มั่นคงให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล

การใช้เงินดอลลาร์ยังคงสร้างความสะดวกให้แก่นักลงทุนต่างชาติที่ต้องการโอนเงินเข้าและออกจากกัมพูชา อีกทั้งยังทำให้มีสกุลเงินที่มั่นคงสำหรับการลงทุน สิ่งนี้ทำให้กัมพูชาแตกต่างจากประเทศเพื่อนบ้านในเอเชีย เช่น มาเลเซียและอินโดนีเซีย ที่นิยมทำธุรกรรมด้วยสกุลเงินท้องถิ่นเท่านั้น

แม้ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาจะมีเสียงพูดคุยในแวดวงการเงินเกี่ยวกับการเลิกใช้เงินดอลลาร์และหันมาใช้เงินเรียลเพียงสกุลเดียว แต่ดูเหมือนว่ากัมพูชาจะยังไม่เลิกใช้เงินดอลลาร์อย่างสิ้นเชิงในอนาคตอันใกล้ เนื่องจากสถานะปัจจุบันสร้างความเชื่อมั่นให้ทั้งนักลงทุนและคนในประเทศ

1.3.2 เศรษฐกิจเงินสด

กัมพูชาเป็นระบบเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยการใช้เงินสด ไม่ว่าธุรกรรมนั้นจะมีมูลค่ามากหรือน้อย ขณะเดียวกัน บัตรเครดิตและช่องทางการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ก็กำลังได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น เพื่ออำนวยความสะดวกในการทำธุรกรรมของผู้บริโภค

วิธีการเก็บรักษาความมั่งคั่งแบบดั้งเดิม เช่น การถือครองทองคำและการสะสมที่ดิน ยังคงได้รับความนิยมในกลุ่มคนรุ่นเก่า อย่างไรก็ตาม คนรุ่นใหม่และชนชั้นกลางที่กำลังเติบโตมักไว้วางใจธนาคารเป็นช่องทางหลักในการเก็บรักษาความมั่งคั่ง และปรับตัวใช้วิธีชำระเงินออนไลน์ได้อย่างรวดเร็ว

1.3.3 ความง่ายในการโอน

ต่างจากหลายประเทศทั่วโลก กัมพูชาไม่มีการควบคุมหรือข้อจำกัดด้านการแลกเปลี่ยนเงินตราจากภาครัฐ ยิ่งไปกว่านั้น ยังไม่มีข้อจำกัดในการส่งเงินกลับหรือการโอนผลกำไรเข้าและออกจากประเทศ ตราบใดที่การโอนเงินดำเนินการผ่านสถาบันการเงินที่จดทะเบียนอย่างถูกต้อง

ธุรกรรมส่วนใหญ่ในกัมพูชาดำเนินการและกำหนดมูลค่าเป็นเงินดอลลาร์สหรัฐ โดยการโอนเงินออกนอกประเทศต้องเสียเพียงภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่เกี่ยวข้องเท่านั้น สิ่งนี้ยังคงมอบความสะดวกให้แก่นักลงทุนต่างชาติ เนื่องจากเงินดอลลาร์สหรัฐ มีเสถียรภาพและความแข็งแกร่งค่อนข้างสูง