1.4 GŁÓWNE BRANŻE

Tradycyjne podstawowe gałęzie przemysłu Kambodży przyczyniły się do ciągłego wzrostu gospodarki Królestwa od zakończenia wojny domowej. Są to przede wszystkim produkcja i rolnictwo, a ostatnio także budownictwo i turystyka.

Jednak w ostatnich latach gospodarka wchodzi w fazę znaczącej dywersyfikacji, przesuwając się w kierunku produkcji dóbr o wysokiej wartości i bardziej wykwalifikowanych praktyk produkcyjnych.

1.4.1 Produkcja odzieży

Kambodżański sektor produkcyjny jest zdominowany przez produkcję odzieży i obuwia, która stanowi 74% rocznego eksportu towarów. Według Generalnego Departamentu Ceł i Akcyzy Ministerstwa Gospodarki i Finansów, Królestwo wyeksportowało produkty odzieżowe i obuwnicze o wartości prawie US$ 8 miliardów w pierwszych dziewięciu miesiącach 2019 r., co oznacza wzrost o 13% w porównaniu z tym samym okresem 2018 r. Zdecydowana większość tego eksportu trafia na jednolity rynek UE, USA i Japonię.

Ciągły wzrost wynika z otwartych polityk gospodarczych tych krajów, korzystnych stosunków handlowych z uprzemysłowionymi rynkami, strategicznego położenia geograficznego oraz obfitości taniej siły roboczej, która nadal przyciąga napływ inwestycji do przemysłu odzieżowego.

Ponadto wdrożono inicjatywy szkolenia pracowników odzieżowych, zapewniając bardziej specjalistyczne umiejętności kluczowe dla poprawy ich dochodów i efektywności całej branży. Stowarzyszenie Producentów Odzieży w Kambodży (GMAC) jest jedną z instytucji oferujących szkolenia dla pracowników fabryk i studentów w zakresie operacyjnym przemysłu odzieżowego, aby poprawić warunki pracy i poziom edukacji w przyszłości.

W 2018 r. średnia płaca minimalna w sektorze wynosiła 153 USD miesięcznie, podniesiona do 182 USD w 2019 r. Ten wzrost sprawia, że płaca minimalna w Kambodży jest wyższa niż w krajach takich jak Bangladesz, którego gospodarka też opiera się na przemyśle odzieżowym.

Niezależnie od ostatnich reform, płace pracowników odzieżowych pozostają wyzwaniem dla branży i całego narodu, ponieważ próby poprawy wynagrodzeń i szans dla pracowników mogą zakłócić efektywność ekonomiczną rynku. Jeśli koszty produkcji w Kambodży wzrosną zbyt wysoko, duzi producenci przeniosą się na nowe rynki, gdzie całkowite koszty produkcji są niższe.

Należy podkreślić, że Unia Europejska wysłała notyfikację rządowi Kambodży o wycofaniu bezcłowego i bezkwotowego dostępu do jednolitego rynku europejskiego w ramach programu “Everything But Arms”.

Zawiadomienie zostało doręczone w październiku 2018 r., a dyskusje wśród przedstawicieli UE, Królewskiego Rządu Kambodży, Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) i Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) oficjalnie rozpoczęły się w lutym 2019 r. Dyskusja i dochodzenie w sprawie zarzutów UE wobec Królewskiego Rządu Kambodży dotyczących praw człowieka potrwają 18 miesięcy, po czym raport zostanie opublikowany przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ).

1.4.2 Rolnictwo

Pod względem lokalnej gospodarki rolnictwo odgrywa główną rolę. Sektor rolny przyczynia się do 35% produktu krajowego brutto (PKB) Kambodży. Większość Kambodżan polega na rolnictwie jako źródle dochodu. Ryż jest głównym towarem rolnym, a ogólna produkcja rośnie o około 8% rocznie, co sprawiło, że w 2019 roku Kambodża znalazła się wśród 10 największych eksporterów ryżu na świecie. Ten stały wzrost miał kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju i ogólnej przyszłości gospodarczej.

Chociaż głównym przedmiotem produkcji rolnej w Kambodży pozostaje ryż, ostatnia dekada przyniosła pozytywne trendy z bardziej dochodowych upraw, takich jak maniok, kukurydza, fasola mung i soja. Ta dywersyfikacja jest kluczowa dla zmniejszenia podatności na wstrząsy, takie jak skutki globalnego spadku cen ryżu w 2016 roku.

Rolnicze działalności poboczne (dodawanie wartości do surowców) stają się bardziej powszechne wśród khmerskich rolników, aby zapewnić stabilniejszy dochód i zabezpieczyć utrzymanie gospodarstw przez cały rok.

Jednym z przykładów dywersyfikacji w branży jest Memorandum of Understanding (MoU) podpisane w styczniu 2019 r. między Ministerstwem Rolnictwa, Leśnictwa i Rybołówstwa Kambodży (MAFF) a Wietnamskim Stowarzyszeniem Orzechów Nerkowca (VCA). Celem MoU jest zwiększenie obecnej produkcji orzechów nerkowca z 100 000 ton rocznie do ponad 1 miliona ton w ciągu dekady.

Kolejną taką inicjatywą kształtującą przyszłość rolnictwa jest projekt Cambodia Horticulture Advancing Income and Nutrition (Chain), który skupi się na poprawie bezpieczeństwa żywnościowego, edukacji żywieniowej oraz wzroście dochodów rolników i drobnych przedsiębiorców na prowincji Królestwa. Chain wszedł w drugą fazę, a twórcy projektu szacują, że między grudniem 2017 a grudniem 2020 zainwestuje on 4,8 mln dolarów w lokalny sektor rolny.

Pomimo zachęt rządowych do inwestowania w rolnictwo i istniejących inicjatyw, poważne ograniczenia budżetowe wciąż hamują rozwój sektora. Systemy nawadniania i gospodarki wodnej wymagają modernizacji, podobnie jak kluczowa infrastruktura przetwórstwa rolnego. Aby utrzymać konkurencyjność globalną (zwłaszcza pod względem ceny jednostkowej ryżu), rozwiązanie tych problemów jest kluczowe i umocni wzrost rolnictwa Królestwa w przyszłości.

1.4.3 Budowa

Przemysł budowlany w Kambodży odnotowuje stały wzrost od ostatniej dekady. Według raportu Banku Światowego z maja 2019 r., Kambodża przekroczyła prognozy rocznego wzrostu na 2018 r. z 7.5% wzrostem PKB. W rezultacie Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju i ASEAN oczekują dalszego 7% wzrostu PKB dla Kambodży. Bank Światowy oczekuje, że kwitnący sektor budowlany Kambodży znacząco przyczyni się do tego wzrostu.

Inwestycje w sektor budowlany Królestwa wyniosły już ponad 3 miliardy dolarów w pierwszych 6 miesiącach 2019 roku, w porównaniu do 2,1 miliarda dolarów w tym samym okresie 2018 roku według Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej, Urbanistyki i Budownictwa (MLMUPC). Główne projekty, w które kierowano fundusze inwestycyjne, to mieszkania, fabryki, kondominia, hotele i biurowce. MLMUPC zatwierdziło łącznie 2047 projektów budowlanych od stycznia do czerwca 2019 roku.

Przemysł budowlany otrzymuje najwięcej pomocy zagranicznych inwestorów, z czego 90% to BIZ z Azji. Główni zagraniczni inwestorzy w budownictwie to Chiny, Japonia, Korea, Tajwan, Singapur i Hongkong. Chiny wniosły 40% BIZ w I połowie 2019.

Zagraniczni inwestorzy szczególnie koncentrują się na budowie infrastruktury, z dużymi inwestycjami ze strony rządu chińskiego, a także Banku Światowego i Azjatyckiego Banku Rozwoju. Przewiduje się, że łączne zagraniczne inwestycje w infrastrukturę w latach 2013-2022 wyniosą około 14-16 miliardów dolarów.

W przyszłości działalność budowlana w Kambodży będzie prawdopodobnie nadal rosnąć w podobnym tempie. Rząd i zagraniczni inwestorzy priorytetowo traktują rozwój infrastruktury obok prywatnego sektora budowlanego. Ponadto popyt na inwestycje mieszkaniowe, zwłaszcza zamknięte osiedla zwane borey, pozostaje wysoki w całym Królestwie ze względu na szybko rosnącą populację, szczególnie lokalną klasę średnią, w ośrodkach miejskich.

1.4.4 Turystyka

Przemysł turystyczny pozostaje jednym z głównych filarów rocznego wzrostu w Kambodży, napędzanym ogromnym napływem odwiedzających świątynie Angkor Wat w Siem Reap, atrakcji UNESCO. Angkor Wat został uznany przez Lonely Planet za najlepszą atrakcję turystyczną świata w 2015 r. To wyróżnienie ogromnie przyczyniło się do międzynarodowego boomu turystycznego w Kambodży.

Dane dotyczące turystyki międzynarodowej pokazują, że w 2018 roku do kraju przybyło 6,2 mln turystów. W tym roku do września 2019 r. do Kambodży przybyło już 4,8 mln turystów. Prognozowana łączna liczba turystów w 2019 ma przekroczyć już imponujące wyniki z 2018 roku.

Aby ująć ten wzrost w perspektywie, zaledwie dekadę temu roczne przyjazdy turystów wynosiły około miliona, co pokazuje, że prawdziwy potencjał Kambodży jako celu turystycznego zaczyna być realizowany.

Siem Reap i Phnom Penh pozostały kluczowymi ośrodkami tego wzrostu, z Siem Reap przodującym pod względem liczby turystów w ostatnich latach. Co ciekawe, w Q3 2019 Phnom Penh po raz pierwszy od lat wyprzedziło Siem Reap o prawie 300 000 odwiedzających, według danych Ministerstwa Turystyki.

Ten sam raport Ministerstwa Turystyki wskazuje także, że 70% turystów w kraju przybyło drogą lotniczą przez 3 międzynarodowe lotniska Kambodży, a mianowicie: Port lotniczy Phnom Penh (PNH) obsługujący większość przyjazdów – 32,6%. Lotnisko Siem Reap (REP) na drugim miejscu z 26,5%. Oraz Kong Keng, lotnisko w Sihanoukville (KOS) – 11,4% przyjazdów w Q3 2019.

Międzynarodowe lotnisko Sihanoukville Kong Keng (KOS) odnotowało 300% wzrost liczby turystów, z 134 663 w 2018 r. do 549 481 do III kwartału 2019 r. Miejsca takie jak Sihanoukville i okoliczne wyspy, Kampot, Kep, Park Narodowy Kirirom, Mondulkiri i wiele innych kultowych destynacji wciąż dopiero zaczynają wczesny etap rozwoju turystyki.

Sihanoukville wyróżnia się szybkim napływem wzrostu i rozwoju i jest głównym nadmorskim celem turystycznym Kambodży. Do nadmorskiej prowincji napływają duże inwestycje w turystykę, hazard i infrastrukturę. Głównym powodem tego wzrostu jest rozbudowa Międzynarodowego Lotniska w Sihanoukville, aby przyjmować więcej międzynarodowych lotów z Chin, Wietnamu, Filipin i Malezji.

Turystyka i gospodarka:

Turystyka w Królestwie Kambodży przyniosła w 2018 roku łączne przychody w wysokości 4,35 miliarda dolarów, co stanowi około 18,7% PKB kraju w tym samym roku. Liczba ta ma wzrosnąć do 5 miliardów dolarów do końca 2019 roku, głównie dzięki działalności gospodarczej generowanej przez branże takie jak hotele, biura podróży, atrakcje turystyczne i transport pasażerski.

Zgodnie z prognozą ekonomiczną Światowej Rady Turystyki i Podróży na 2018 r., sektor turystyczny Kambodży bezpośrednio wygenerował 1 191 000 miejsc pracy w 2017 r. Raport szacuje, że do końca 2019 r. zostanie dodane około 100 000 kolejnych. Prawdopodobnie turystyka będzie nadal katalizatorem przyszłego rozwoju gospodarczego kraju, szczególnie pod względem PKB i zatrudnienia lokalnych mieszkańców. Dzięki dużym inicjatywom infrastrukturalnym (ukierunkowanym na dostępność lokalną i międzynarodową) oraz długoterminowej polityce turystycznej rządu, to tylko kwestia czasu, zanim pełny potencjał Kambodży jako głównej międzynarodowej destynacji turystycznej zostanie w pełni zrealizowany.

Demografia przyjazdów turystów Kambodży:

Przyjazdy z Europy, Ameryki Płn. i Oceanii spadły w pierwszych 9 mies. 2019 r. w porównaniu z tym samym okresem 2018 r., według danych z raportu Min. Turystyki za III kw. 2019. Ogólne przyjazdy międzynarodowe nadal jednak systematycznie rosną. Wzrost ten napędzają głównie turyści azjatyccy, z Chinami, Wietnamem i Tajlandią na czele w III kw. 2019.

Wzrost liczby przyjazdów z Chin jest szczególnie znaczący. Od stycznia do września 2019 r. liczba turystów z Chin wzrosła o 29,4% w porównaniu z tym samym okresem 2018 r. Chińscy turyści od stycznia do września tego roku wynieśli 1 864 956. Ciągły i oczekiwany wzrost liczby chińskich turystów do Królestwa można w dużej mierze przypisać polityce rządu „China Ready for Cambodia Tourism”.

Polityka China Ready for Cambodia Tourism ma na celu zwiększenie liczby chińskich turystów w Królestwie do 2 mln rocznie do 2020 r. Określa wstępne kroki Ministerstwa Turystyki ułatwiające chińską turystykę. Środki obejmują promocję juana, dostosowanie wyżywienia i noclegów oraz chińskie oznakowanie i dokumenty wizowe.

Turystyka krajowa

Na podstawie danych o przyjazdach turystów z III kwartału 2019 r., Kambodża ma jednak pobić ten kamień milowy w 2019 r. – rok przed docelową datą polityków.

W styczniu 2020 roku Chiny oficjalnie ogłosiły wybuch nowego koronawirusa (Covid-19) w mieście Wuhan w prowincji Hubei. Rząd wprowadził zakaz podróżowania do i z dotkniętej prowincji. Jednak w tygodniach poprzedzających zakaz około 5 mln mieszkańców Hubei opuściło prowincję, udając się do innych części Chin i za granicę. Wszystkie prowincje w Chinach ostatecznie zgłosiły potwierdzone przypadki w dziesiątkach tysięcy. Miejsca publiczne i wydarzenia w całych Chinach, w tym Zakazane Miasto, zostały zamknięte, aby ograniczyć rozprzestrzenianie. Chiński rząd ostatecznie wprowadził zakaz podróży na długie dystanse w Chinach i zabronił obywatelom opuszczania kraju.

Sektor turystyczny Kambodży może odnotować spowolnienie, ponieważ biura podróży i grupy otrzymały zakaz sprzedaży biletów oraz opuszczania kraju. Biorąc pod uwagę, że chińscy turyści stanowią 35% rocznych odwiedzających w Kambodży, zakaz podróży negatywnie wpłynie na turystykę kraju w pierwszych miesiącach 2020 roku. Hotele i lokalne biura podróży, zwłaszcza te uzależnione od chińskich turystów, prawdopodobnie odnotują znaczący spadek sprzedaży w I i II kwartale tego roku. Wyzwania związane z brakiem potencjalnej sprzedaży mogą pogłębić prośby o zwrot pieniędzy od dotkniętych i zaniepokojonych turystów zagranicznych – nie tylko z Chin.

Kambodża czerpie również korzyści z turystyki krajowej, która w ostatniej dekadzie rosła średnio o 5% do 7%. Wzrost napędzały wyjazdy Kambodżan do Siem Reap, Sihanoukville, Kampot, Battambang, Koh Kong i prowincji na północnym wschodzie. Poprawa infrastruktury i dostępności drogowej między kluczowymi prowincjami była jednym z motorów tego wzrostu turystyki krajowej.

1.4.5 Perspektywy rozwoju przemysłu

W 2015 roku Królewski Rząd Kambodży uruchomił nową Politykę Rozwoju Przemysłowego (IDP). IDP to 10-letnie wytyczne polityczne mające na celu transformację ram prawnych przemysłu Kambodży, określające kroki do rozwiązania problemu nieodpowiedzialnego oparcia się na nisko wykwalifikowanym i nisko wartościowym przemyśle i rolnictwie poprzez rozszerzenie rodzajów działalności przemysłowej w kraju. Ma to osiągnąć poprzez rozwój zasobów ludzkich i postęp technologiczny.

Celem rządu jest stworzenie bardziej nowoczesnego przemysłu opartego na umiejętnościach, a nie na pracochłonności.

Polityka ta już nabiera kształtu, gdyż napływ japońskich, koreańskich, tajskich, wietnamskich i chińskich korporacji przenosi swoje zakłady produkcji lekkiej technologii do Królestwa. Specjalne strefy ekonomiczne (SSE) również modernizują swoje obiekty i usługi, aby dostosować się do tych nowych branż.

W Królestwie Kambodży działa kilka SSE, największe pod względem kapitału to: Sihanoukville SSE 2, Kampong Saom SSE, Ratana SSE, Kiri Sakor Koh Kong SSE oraz Zhong Jian Jin Biang Ji Te Qu SSE.

Sektor prywatny pozostaje kluczowym motorem rozwoju umiejętności. Jednak dalsze reformy edukacyjne na poziomie krajowym, obecnie w toku, są niezbędne do pełnej realizacji tej polityki.